Deze website draagt het AnySurferlabel, een Belgisch kwaliteitslabel voor toegankelijke websites. Meer informatie vindt u op www.anysurfer.be.

  • 18°C Regenbuien
Stadhuis op de Grote Markt © Jean Loup Vandewiele (klik om te vergroten)

Geschiedenis van Brussel


Over de ontstaansgeschiedenis van Brussel zijn de meningen van historici wel eens verdeeld: de meesten situeren de oorsprong van Brussel in de 10de eeuw, anderen keren terug tot de 7de eeuw. De etymologische betekenis van 'Brussel' zou zijn: 'vestiging in het moeras'.

Wat is dan wel zeker? Brussel heeft zich ontwikkeld via 3 kernen: één in de vallei van de Zennerivier (die uiteindelijk uitmondt in de Schelde) en 2 andere op aanpalende heuvels. In de vallei breidt de kleine haven op de Zenne geleidelijk uit en een handels- en artisanale buurt ontwikkelt zich rond een kerk gewijd aan Sint-Gorik. Op de heuvel Coudenberg wordt een versterkt kasteel opgetrokken door de graven van Leuven (die later de titel van hertog van Brabant krijgen). Op de heuvel aan de overkant wordt de bidkapel die gewijd is aan de aartsengel Michael in het midden van de 11de eeuw omgevormd tot de kapittelkerk van Sint-Michiel en Sint-Goedele.

Stad aan de Zenne

Brussel, in de 12de eeuw op de belangrijke verbindingsweg over land tussen Brugge en Keulen, zet zijn ontwikkeling van gehucht tot stadscentrum voort. In de benedenstad malen watermolens aan de rechtgetrokken oevers van de Zenne. Voormalige moeraslanden worden drooggelegd. Eén daarvan wordt een groot marktplein, de latere Grote Markt. Een eerste vestingmuur van 4 kilometer rond de 3 eerste stadskernen (de haven aan de Zenne en de 2 heuvels) wordt bij het begin van de 13de eeuw afgewerkt om de inwoners en hun activiteiten te beschermen. In 1229 was het belang van de stad in die mate toegenomen dat ze van de hertog van Brabant haar eerste oorkonde kreeg. Die oorkonde verleende de stad een zekere autonomie.

Hertogen van Brabant

Vanaf de 2de helft van de 13de eeuw genoot Brussel, toen reeds 5.000 tot 10.000 inwoners sterk, geleidelijk de voorkeur boven Leuven als verblijfplaats van de hertogen van Brabant. Het statuut van residentie van het hof was een belangrijk element in de uitstraling van de stad en in de ontwikkeling van de luxenijverheid. De stad groeide aanzienlijk, voornamelijk als gevolg van de inkomsten uit de lakenhandel. Daardoor werd in de tweede helft van de 14de eeuw een 2de vestingmuur gebouwd die ook de nieuwe stadsuitbreiding omsloot.

Hoofdstad van de Nederlanden

In de 15de eeuw ging het hertogdom van Brabant over van het Huis van Leuven naar het Huis van Bourgondië. De hertogen van Bourgondië slaagden erin onder hun gezag verscheidene prinsdommen te verenigen, die men als ‘de Nederlanden’ betitelt. Brussel werd er de feitelijke hoofdstad van. Om haar statuut als vorstelijke residentie te versterken, droeg de Stad bij aan de verfraaiing van het paleis op de Coudenberg. Na de terugval van de lakenhandel werd de productie van luxewandtapijten de nieuwe motor van de economische activiteit. In dezelfde periode werd het Stadhuis (1401-1455) opgetrokken, symbool van de autonomie die het stadsbestuur geleidelijk had kunnen verwerven.

Brussel onder Karel V en Filips II

Na het overlijden van Maria van Bourgondië (1482) erfde het Huis van Habsburg alle prinsdommen van de Nederlanden. Brussel telde toen ongeveer 45.000 inwoners. De regering van Karel V (1506-1555), die regelmatig in Brussel verbleef, stond te boek als bloeitijd van de stad. Karel V gaf toestemming een kanaal (in gebruik genomen in 1561) te graven tussen Brussel en Willebroek om sneller de haven van Antwerpen te bereiken. Dit betekende meteen het einde van de Zenne als handelsweg naar zee. Filips II, aan wie Karel V de Nederlanden toevertrouwde, verkoos zich in zijn koninkrijk Spanje te vestigen, maar Brussel bleef wel de verblijfplaats van de gouverneurs-generaal van de Nederlanden. Het bewind van Filips II was getekend door gewelddadige feiten tijdens de godsdienstoorlogen, zoals de onthoofding van de graven van Egmont en van Hoorn in Brussel. In deze 2de helft van de 16de eeuw scheidden de Noordelijke provinciën zich af van de Zuidelijke.

Contrareformatie en bombardement

In de 17de eeuw namen de Zuidelijke Nederlanden, Brussel op kop, overtuigd deel aan de katholieke contrareformatie met de oprichting van talrijke kloosters in barokstijl. In die periode werd de productie van kantwerk een belangrijke bron van welvaart voor de stad. Maar de Franse koning Lodewijk XIV liet, in een voortdurende expansiedrang, zijn begerig oog vallen op de Zuidelijke Nederlanden. Om de omvang van zijn macht te tonen, liet hij Brussel in 1695 bombarderen. De totaal verwoeste benedenstad werd volledig heropgebouwd. Daarvan getuigen vandaag nog de huizen op de Grote Markt met hun rijkelijke versiering.

Oostenrijks bewind

Door de Spaanse successieoorlog kwam Brussel, met de Zuidelijke Nederlanden, in 1713 in handen van de Oostenrijkse tak van de Habsburgers. Nieuwe manufacturen openen hun deuren, actief in de textielsector maar ook in luxeartikelen, zoals porselein en koetsen. Op de ruïnes van het paleis van de Coudenberg, uitgebrand in 1731, verrees in de 2de helft van de 18de eeuw een neoklassieke wijk.

Frans bewind

Na de Brabantse omwenteling van 1789-1790 werd Brussel de feitelijke hoofdstad van de Verenigde Belgische (Nederlandse) Staten, die zich onafhankelijk verklaarden van het Oostenrijkse gezag. Het herstel van de Oostenrijkse macht was daarna slechts van korte duur. In 1795 overweldigde en annexeerde het revolutionaire Frankrijk de voormalige Zuidelijke Nederlanden. Brussel werd gedegradeerd tot departementshoofdplaats.

Koninkrijk der Nederlanden

Na de nederlaag van Napoleon werd in 1814 het koninkrijk der Nederlanden opgericht met de voormalige Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden en het prinsbisdom Luik. Brussel en Den Haag deelden de rol van regeringscentrum van deze nieuwe natie. Toen kwam een proces op gang dat Brussel deed uitgroeien tot een vooraanstaand centrum van industriële productie.

Brussel, hoofdstad van België

In 1830 kwamen de Zuidelijke provincies in opstand tegen de Nederlanders. België verklaarde de onafhankelijkheid, met een koning, Leopold van Saksen-Coburg-Gotha aan het hoofd, en Brussel als officiële hoofdstad. In die periode werd de middeleeuwse vestingmuur definitief geëffend voor brede lanen (de huidige ‘kleine ring’ of Vijfhoek).

Europese metropool

In de 19de eeuw was de bevolking al op ongeziene manier aangegroeid: op een eeuw tijd van ongeveer 65.000 tot meer dan 625.000 inwoners in de stad en omgeving. Dat was grotendeels het gevolg van de industriële revolutie en vroeg om een verdere uitbreiding van de stad. De dorpen die voorheen de stad omringden, werden opgeslorpt in het stedelijk weefsel. Ingrijpende werkzaamheden doen Brussel geleidelijk aansluiting vinden bij de grote Europese metropolen, zoals:

  • het graven van het kanaal van Charleroi (ingebruikneming in 1832)
  • de aanleg van nieuwe spoorweginfrastructuur
  • de overwelving van de Zenne met de aanleg van de centrale lanen (1867-1871)
  • stedenbouwkundige projecten op initiatief van koning Leopold II: Justitiepaleis, Halfeeuwfeestpaleis en Jubelpark, Louizalaan, Ter Kamerenbos, Kunstberg,...

Daarnaast getuigen de talrijke huizen en gebouwen in eclectische, art nouveau en later art deco, van de gestage uitbreiding van de stad richting rand.

Brussel in de 20ste eeuw

In de loop van de 20ste eeuw veroverde de tertiaire of dienstensector het overwicht in de Brusselse economie. De Stad stortte zich op grootscheepse stedenbouwkundige werken om de problemen met mobiliteit op te lossen en haar statuut als belangrijk bestuurscentrum te bevestigen. Die werken veranderden het uitzicht van de stad aanzienlijk: een verbinding tussen het Noord- en Zuidstation, een nieuwe haveninfrastructuur, snelwegen voor autoverkeer, woonwijken die plaats moesten ruimen voor kantoren,…

Hoofdstad van Europa

In 1958, het jaar van de schitterende Wereldtentoonstelling aan het Atomium, deden Europese instellingen hun intrede in Brussel. De wereldwijde faam die de stad vandaag geniet, dankt ze voor een groot deel aan hun aanwezigheid. Het kosmopolitische karakter van Brussel wordt nog versterkt door de immigratie van buiten Europa, hoofdzakelijk uit Marokko en Turkije. Vandaag telt de Stad Brussel bijna 150.000 inwoners, terwijl het Brussels Hoofdstedelijk Gewest met zijn 19 gemeenten boven het miljoen inwoners stijgt. Het bouwkundig en kunstpatrimonium van de stad, de gastvrije bevolking en het dynamische bezielingsbeleid maken van Brussel een van de aantrekkelijkste middelgrote steden in Europa.

Actualiteit

Agenda

Bovenaan pagina

Enter the city

Webcam op Brussel Bad

Een webcam staat op de site van Brussel Bad van 4 juli tot en met 10 augustus 2014. Bezoekers kunnen op het evenement ook gebruikmaken van gratis wifi.

Webcam op Brussel Bad