Schilderij De Voermansgang

   

De Voermansgang is een schilderij in potlood en aquarel op papier van Jacques Carabain uit 1895.

Opdracht van Karel Buls

Aan het eind van de 19de eeuw vonden in Brussel grootschalige stedenbouwkundige werken plaats om de stad te verfraaien, te saneren en te ontwikkelen (industrie en transport). Burgemeester Karel Buls (1837-1914) was zich ervan bewust dat daarmee een belangrijk deel van de geschiedenis van de stad zou verdwijnen. Daarom gaf hij Jacques Carabain (1834-1933), een Belgisch-Nederlandse kunstenaar die bekend was om zijn landschappen en stadsgezichten, de opdracht om 59 aquarellen te maken over de wijken die afgebroken zouden worden.

De Voermansgang

Deze aquarel toont een van de minst aantrekkelijke impasses van Brussel, de Voermansgang. De impasse bestaat vandaag niet meer, maar destijds lag ze tussen de Vlaamsesteenweg en de Duivelshoek. Eind 18de eeuw kende de wijk een sterke industrialisering, waardoor er massaal arbeiders naartoe stroomden die er ook een onderkomen moesten vinden. Zo ontstonden er tal van impasses waar mensen in erbarmelijke omstandigheden verbleven, met overbevolkte woningen die pal tegen de industriële gebouwen aanleunden.

Vanaf 1850 werd overwogen om ze te saneren, maar ze werden definitief afgebroken kort voor de aanleg van de Antoine Dansaertstraat in 1898-1899.

Witgekalkte huizen

De Voermansgang omvatte 16 huizen voor een zestigtal mensen. De openbare verlichting was er beperkt tot een gaslantaarn. De gevels waren witgekalkt boven een geteerde plint, wat de muren beschermde tegen vocht en vuil. Bovendien was het een vrij goedkope manier om de bouwvallige bakstenen aan het zicht te onttrekken.

Bij een van de vensters is een duiventil te zien. Dat de mensen er vogels hielden, werd in gezondheidsenquêtes aangehaald als bron van geluids- en geurhinder.

Riolering en stromend water

Midden op de binnenplaats stond een kar waarin het huisvuil gestort werd. Het water (regen en afvalwater) vloeide langs een greppel naar de straat of naar een afvoer die in verbinding stond met de stadsriolering. Voor de hele impasse waren er twee gemeenschappelijke latrines met metalen luchtkokers.

Eind 19de eeuw waren de meeste impasses aangesloten op stromend water, maar veel kraantjes waren er niet. De mensen bleven water van een bedenkelijke kwaliteit oppompen, zoals de vrouw met de schort.

Wasgoed buiten verboden

Naast de vrouw zijn er enkele wastobbes te zien. Het linnen werd te drogen gehangen aan de vensters, wat verboden was langs de openbare weg. De bewoners werden geacht hun wasgoed binnen te laten drogen, ook al hadden ze meestal maar één ruimte waar ze leefden, kookten, sliepen en soms ook werkten. Ondanks de ellendige leefomstandigheden verfraaiden de bewoners hun gevels met bloemen aan de vensters.

Kleurkeuze van Carabain

Een vergelijking met actuele foto's van dezelfde locatie toont hoe nauwkeurig alle details in beeld gebracht zijn. Hoewel de kleurkeuze vermoedelijk realistisch is, heeft Carabain zijn afbeeldingen verfraaid met een stralende zomerlucht en aangename tinten die de aquarel een landelijke toets geven.

• schilderij De Voermansgang (JPG, 3,42MB)
• foto De Voermansgang (JPG, 1,49MB)