Handgemaakte schoolwerkjes

   

Het handwerk evolueerde mee met de tijdsgeest, tot er zich in de jaren 1920 en 1930 een terugval aftekende. Dit hield verband met de emancipatie van de vrouw, maar ook met een grondige omslag van de maatschappij naar de tertiaire sector. Het vernieuwde onderwijs dat in de jaren 1970 georganiseerd werd, kondigde het einde aan van het naaionderwijs voor iedereen: alleen de technische en de beroepsscholen boden deze vorming nog aan.

Breien op school

Handwerk stond in detail beschreven in de schoolprogramma's per graad en per semester, en dit al vanaf de jaren 1880 (ter herinnering: de schoolplicht werd pas in 1914 ingevoerd).

De meisjes van de eerste graad (6-8 jaar) begonnen met breien. Zij leerden geleidelijk te werken met breipennen (eerst twee en later vier), met wol, en vervolgens met de rechte en de averechtse steek. Met deze steken maakten de leerlingen een lint of een kousenband, en later manchetten (rondbreien) en sokken.

Haken, borduren en naaien

Haken, borduren en naaien stonden op het programma van de tweede graad (8-10 jaar). De leerlingen pasten deze technieken toe op gebruiksvoorwerpen: handdoeken, servetten en zakdoeken. In deze fase werden ook regelmatig merklatten of abecedariums gemaakt.

De kinderen leerden ook mazen en het merken van linnen. De breilessen werden voortgezet met kousen. Ze leerden nog andere nuttige zaken: een flanellen onderrok in elkaar zetten, een kinderschort en een meisjeshemd knippen en naaien.

Geometrische patronen

In de derde graad (10-12 jaar) kregen de leerlingen een herhaling van de vorige lessen en verdiepten ze zich in het eigenlijke naaien, met geometrische patronen als nieuwigheid. Ze maakten namelijk eenvoudige kledingstukken zoals een rok, een rijglijfje, een prinsessenjurk en een jongensvest. Ze leerden ook de stiknaad, fronsen, knoopsgaten en oogjes maken, net als kleren verstellen, kousen stoppen en mazen, en linnen oplappen.

Foto's van handwerk

Verschillende stukken van de tentoonstelling Handmade illustreren de continuïteit in deze vorming en de diversiteit van de verworven technieken:

• De oudste merklat (JPG, 3,04MB) uit de museumcollectie die dateert uit 1798. Door Theresia Schelpe geborduurd met de kruissteek in polychrome zijde op een ecru linnendoek. Bepaalde motieven (monstrans, de initialen IHS) herinneren eraan dat het onderwijs lange tijd volledig de bevoegdheid was van religieuze instellingen.
• het schoolwerkje van Emmanuel De Decker (JPG, 1,84MB) in het Heilig Hart van Brussel, 1860-1861
• de schoolwerkjes van Alice Van Haelst (JPG, 1,47MB) tijdens het voorbereidend jaar (equivalent van 6de jaar basisonderwijs) en de middenschool (equivalent van eerste graad secundair), 1905-1908
• schoolwerkjes (JPG, 2,24MB) uit de jaren 1950-1960