Bord van Brussels hard porselein

   

Verschillende porseleinproductieateliers zijn in Brussel actief vanaf het einde van de 18de tot het midden van de 20ste eeuw. In de 19de eeuw ondervinden ze zware concurrentie van 'chambrelans', zelfstandige porseleinschilders, die hun wit porselein dikwijls betrekken van Franse manufacturen.

Productie van porselein in Brussel

Onder Nederlands bewind (1815-1830), wenst Willem I nieuw leven in te blazen in de porseleinproductie in Brussel en wendt zich tot de getalenteerde porseleinschilder Frederic Faber, om een atelier op te richten. Daartoe wordt meester-porseleinbakker Christophe Windisch, werkzaam in Parijs, aangeworven. De nieuwe manufactuur vestigt zich in Elsene (Elsene I, gelegen tegenover wat nu de winkel Demeuldre-Coché is, Waversesteenweg 141-143) tot ze in 1870 de deuren sluit. De kwaliteit van haar productie geeft aan het Brusselse porselein haar uitstraling in de 19de eeuw.

Faber en Windisch

De vormen die Christophe Windisch ontwerpt beantwoorden aan de empirestijl. In de decors is het modieuze verguldsel overvloedig aanwezig. Frederic Faber reproduceert motieven uit de natuur- en menswetenschappen. Een 300-delig servies dat de vorst heeft besteld, is in het midden versierd met een vogel, waarvan de tekening ontleend is aan de illustraties van Georges-Louis Leclerc, graaf van Buffon, voor de 18de-eeuwse Franse 'Encyclopédie'. Andere onderwerpen zijn landschappen en monumenten van onze streken en zeden, gebruiken en klederdrachten van volkeren in de wereld, naar het voorbeeld van wat tijdgenoten, zoals Jean-Baptiste Madou (1796-1877), verwezenlijken en verspreiden met de jonge lithografietechnieken.

Beschrijving bord

Dit ronde bord, met een diameter van 22 cm, vertoont een brede goudgebiesde rand, versierd met een fries van vergulde eikenbladeren en een vlecht van laurierblad, typisch voor de empirestijl, in een tekening van afwisselend mat en glanzend goud, en dat alles op een donkerblauwe achtergrond.

De bodem van het bord is wit gebleven met in het midden het hoofdmotief. Het gaat om een vrouwelijk personage in een neutraal decor dat summier wordt geschetst langs een horizonlijn. Ze staat rechtop, de voeten in groene laarsjes, een mand met een langwerpig voorwerp aan de arm, terwijl ze met de linkerhand haar witte kapje beroert. Haar blauw kleed met lange mouwen reikt haar tot de enkels, maar gaat grotendeels schuil onder een brede sjaal, een falie.

Sjaal voor stadsdames

Volgens documenten zou de falie typisch zijn voor de Brusselse stadsdame, al gedragen in de 14de eeuw, maar stilaan in onbruik rond 1845. Van zijde of ander materiaal, is dit kledingstuk vervaardigd uit een stof van nogal grove textuur met schuine ribbels, soepeler dan ottoman maar dat makkelijk kreukt. Blijkbaar was het de regenkledij bij uitstek en, naar de voorbeelden, zwart. Ze bedekt hoofd en schouders, met of zonder mouwen en reikt over de heupen of lager.

Wellicht is dit soort bord bij bijzondere gelegenheid uitgehaald. Anders stond het veilig in de toonkast. Het hoort wellicht bij een servies waarvan slechts 45 borden zijn overgebleven. Het draagt achteraan op het glazuur de vermelding in goudschrift 'Faber à Bruxelles'.

• Bord van Brussels hard porselein met de afbeelding van een 'vrouw in falie' (JPG, 6,56MB)